ANKARA - BHA
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) verilerine göre, iklim değişikliği nedeniyle yaşanan ekstrem hava olayları, yılın Ocak ayı itibarıyla birçok ülkede gözlemlenmeye başlandı. Bu durum, hem doğal yaşamı hem de insanları etkileyen ciddi olaylara yol açtı.
Yaz mevsimini geçiren Avustralya'nın büyük bir bölümü, başarı arka arkaya gelen iki sıcak hava dalgasıyla etkisi altına alındı. Özellikle ülkenin güneyindeki Ceduna kasabasında 26 Ocak'ta sıcaklık 49,5 dereceye çıkarak rekor kırdı. Avustralya Meteoroloji Bürosu, ülke genelinde çeşitli bölgelerde 45 derecenin üzerinde sıcaklık ölçüldüğünü bildirdi. Uzmanlar, ikinci sıcak hava dalgasının etkisinin küresel ısınma nedeniyle 1,6 derece arttığını ifade etti.
Yaz mevsimini yaşayan bir diğer ülke olan Şili'de ise Biobío ve Nuble bölgelerinde meydana gelen orman yangınları, on binlerce kişinin evlerini terk etmesine, yüzlerce yapının zarar görmesine ve can kayıplarına yol açtı. Şiddetli rüzgar ve aşırı sıcakların tetiklediği yangınlar, 75 farklı noktada başladı ve ülkede olağanüstü hal ilan edilmesine neden oldu. Benzer bir durum, Arjantin'in güneyinde de gözlemlendi; uzun süren kuraklık ve sert rüzgarlar Patagonya'da yıkıcı yangınlara sebep oldu.
Aşırı Soğuklar ve Kış Fırtınaları
Ocak ayının son haftasında, Kuzey Amerika'da etkili olan yoğun kar fırtınası, ABD ve Kanada'nın geniş kesimlerinde günlük yaşamı felç etti. Fırtına, can kayıplarına, elektrik kesintilerine ve çok sayıda uçuşun iptaline neden oldu. Rusya'nın Kamçatka Yarımadası'nda ise aralık ayında kaydedilen 3,7 metrelik rekor kar yağışının ardından, ocak ayının ilk iki haftasında kar kalınlığı 2 metreyi aştı. Kamçatka Hidrometeoroloji Merkezi, bu seviyede bir kar yağışının en son 1970'li yıllarda görülmüş olduğunu aktardı.
Avrupa genelinde de Atlantik'ten Akdeniz'e uzanan geniş bir alanda peş peşe gelen fırtınalar etkili oldu. İrlanda ve Birleşik Krallık'tan başlayarak İber Yarımadası ve tüm Akdeniz havzasını etkileyen şiddetli yağışlar, büyük çaplı sellere ve ulaşımda ciddi aksamalara yol açtı. Ulusal meteoroloji kurumları, "hayati tehlike" kodlu en üst düzey alarm uyarılarını artırdı.
Şiddetli Yağış ve Sel Felaketleri
Afganistan'ın kuzeyinde, Pakistan, Hindistan ve Nepal'in batısındaki etkili olan şiddetli yağmur ve yoğun kar yağışı, sel riskini artırdı. WMO, bu gelişmelere ilişkin bölge ülkeleri için uyarılar yayınladı. Ayrıca, Endonezya ve Yeni Zelanda da aşırı hava olayları yüzünden can kayıplarına maruz kaldı. Endonezya'da 24 Ocak tarihinde meydana gelen şiddetli yağışların neden olduğu heyelan, 50'den fazla kişinin yaşamını yitirmesine neden oldu. Yeni Zelanda'da ise Kuzey Adası'nı vuran tropikal fırtınalar, record yağışlar ve beraberinde sel ve toprak kaymalarına yol açtı.
WMO'nun uyarı yaptığı bir diğer bölge olan Güneydoğu Afrika'da, haftalar süren sağanak yağışlar nehirlerin ve barajların taşmasına neden oldu. Sel suları, yoğun nüfuslu yerleşim alanlarını etkileyerek büyük bir felakete dönüşmüştür. Mozambik'te, Ulusal Afet Yönetim Enstitüsü verilerine göre, selden etkilenenlerin sayısı 650 bini aşmış durumda. Başkent Maputo dahil olmak üzere birçok kentte yüz binlerce kişi yerinden edilirken, en az 30 bin konutun yağıldığı veya ağır hasar gördüğü bildirilmiştir. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), tarım alanlarının yok olması, hayvan kayıpları ve temiz suya erişimde yaşanan sıkıntılar nedeniyle kolera ve benzeri salgın hastalık riskinin en üst seviyeye çıktığını açıkladı.
Güney Afrika'nın kuzeyinde 18 Ocak'ta "ulusal felaket" ilan edilmesine yol açan ve 30'dan fazla kişinin hayatını kaybettiği sel felaketi, iklim krizinin boyutlarını gözler önüne serdi. World Weather Attribution adlı araştırma ağının yayımladığı bir rapor, iklim değişikliği ile La Nina'nın birleşmesi sonucu oluşan "kusursuz fırtına"nın bölgedeki yağış miktarını sanayi öncesi döneme kıyasla yüzde 40 artırdığını belirtti. Raporda, La Nina'nın yağış şiddetini yüzde 22 artırdığı, iklim değişikliğinin etkisinin ise bunun yaklaşık iki katı olduğu vurgulandı.
Türkiye’de de Etkiler Hissedildi
Küresel ölçekte yaşanan aşırı hava olaylarının Türkiye’deki yansımaları Ocak ayında Antalya’nın Kaş ve Manavgat ilçelerinde görüldü. Yağış, fırtına ve hortum nedeniyle yaşam olumsuz etkilenirken, zeytin ve badem ağaçları kökünden söküldü. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, afet nedeniyle 1.437 çiftçinin etkilendiğini ve 5 bin dekardan fazla tarım arazisinin zarar gördüğünü duyurdu.
Ayın son haftasında da risk devam etti. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Samsun çevreleri, Sinop ve Kastamonu’nun kuzeyi, Tokat’ın kuzey ve doğusu ile Ordu, Giresun ve Trabzon’un iç kesimlerinde güney yönlerden kuvvetli rüzgar ve yer yer fırtına beklendiğini duyurdu. İçişleri Bakanlığı, beklenen kuvvetli yağış ve fırtına nedeniyle 9 il için “sarı” kodlu meteorolojik uyarı yayımladı.



