RİZE - BHA
TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Rize Temsilciliği, 6 Şubat depremlerinin üçüncü yılında yaptığı açıklamada, depremlerin doğal bir olay olmaktan çıkıp, insanların yaptığı ihmallerle afete dönüştüğünü ve Türkiye'nin bu konuda yeterince hazırlıklı olmadığını vurguladı. Açıklamaya göre, 6 Şubat depremlerinde on binlerce vatandaş hayatını kaybetmiş, 11 ilde yaklaşık 40 bin bina yıkılmış ve 200 binden fazla bina ağır hasar almıştır.
Açıklamada, Türkiye'nin depremlerin beklendik bir doğa olayı olmadığı, aksine bu olayların önceden öngörülebilir ve etkilerinin büyük ölçüde azaltılabilir olduğu belirtildi. Yıkımın büyüklüğünün, depremin ölçüsünden daha çok yapım kalitesi, denetim düzeyi ve risk azaltma politikalarıyla ilişkili olduğu ifade edildi. Türkiye'de yaşanan depremlerin diğer ülkelerde benzer yıkım ve can kaybına neden olmaması, sorunun doğada değil, insan kaynaklı zafiyetlerde olduğunu açıkça gösteriyor.
Sadece büyük depremlerde değil, medium büyüklükteki depremlerin bile büyük yıkımlara neden olduğu biliniyor. Örneğin, geçen yıl Balıkesir Sındırgı'da meydana gelen 6,1 ve 6 büyüklüğündeki depremler sonucunda 729 binada ağır hasar tespit edilmiştir. Ayrıca, 23 Nisan'da Silivri açıklarında meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki depremin ardından İstanbul’da büyük endişe yaratılmış ve acil ulaşım yollarının yetersizliği, daha büyük bir depremin etkileri konusunda kaygıyı pekiştirmiştir.
Şu anki yapıların büyük bir kısmının hala yüksek deprem riski altında olduğu belirtilmiştir. 2000 yılı öncesinde inşa edilen birçok bina, yüksek hasar alma potansiyeline sahipken, son 25 yılda çıkartılan altı imar affı yasasıyla, mühendislik hizmeti almamış kaçak yapılar yasal hale getirilmiştir. TBMM Kahramanmaraş Depremleri Araştırma Komisyonu'nun 2023 tarihli raporu, ülkede 6-7 milyon konutun acilen dönüşmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ise İstanbul'da yaklaşık 600 bin konutun çok riskli olduğunu, toplamda ise 1,5 milyon konutun dönüştürülmesi gerektiğini belirtmiştir.
Ülke genelindeki yapı stoğunun sorunlu olduğu açıkça belirtilmiş, ancak halen bütüncül bir yapı envanteri oluşturulmamıştır. Riskler bilinmeden ve öncelikler belirlenmeden, etkili bir dönüşüm sürecinin mümkün olduğu ifade edilmiştir. Yaklaşık 13 yıldır yürürlükte olan kentsel dönüşüm politikalarının çoğu, deprem riskini azaltmaktan ziyade, arsa değerinin yüksek olduğu bölgelerde parsel bazlı yenilemelere yönelik olmuştur. Dönüşümün sadece bina yıkımı ve yeni bina yapımından ibaret olmadığı, birçok unsuru birlikte değerlendiren kamusal bir planlama gerektirdiği vurgulanmıştır.
Depreme hazırlık konusunun genellikle afet sonrası bir konuymuş gibi ele alındığına dikkat çekilmiş, asıl belirleyicinin depremin olmadan önce yapılan hazırlıklar olduğu belirtilmiştir. Okulların, hastanelerin ve kamu binalarının güvenliğinin net bir şekilde paylaşılmadığı, afet yönetiminin sadece arama-kurtarma kapasitesi ile değil, risk azaltma düzeyiyle ölçülmesi gerektiği ifade edilmiştir. 6 Şubat depremlerinin ardından Türkiye'deki deprem toplanma alanlarının durumu da tartışılmıştır. Birçok kentte bu alanların sayısının yetersiz olduğu; bazı alanların ise imar değişiklikleriyle yapılaşmaya açıldığı aktarılmıştır.
Gözlemlenen her büyük doğal olay, gerekli önlemler alınmadığında afete dönüştüğü ve büyük can ve mal kaybına neden olduğu vurgulanmıştır. Dönüşüm sürecinin sadece konut yapımı ile sınırlı kalması, sosyal, ekonomik ve kültürel yapının yeniden kurulmasını önlemektedir. 6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelerde yaşam koşulları, sağlık, eğitim ve altyapı sorunları tam olarak çözülememiştir. Deprem sonrası gerçekleştirilmesi planlanan 650 bin konutun yalnızca 455 bininin tamamlandığı belirtilmiştir.
TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, afetlerin kader olmadığını ve bilimi esas almayan politikaların acı sonuçlar doğurduğunu bir kez daha vurgulamıştır. Türkiye genelinde güncel ve şeffaf bir yapı envanteri oluşturulması; kentsel dönüşümün risk odaklı olarak uygulanması; yapım aşamalarında mühendislik hizmetlerinin doğru bir şekilde sağlanabilmesi için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve uygulamaların sıkı bir denetimden geçirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.



